Muzeum Uniwersytetu łączy barok z historią nauki

Muzeum Uniwersytetu Wrocławskiego powstało 6 sierpnia 1992 r. z przekształcenia Oddziału Zbiorów Muzealnych Archiwum Uniwersytetu Wrocławskiego w samodzielną jednostkę ogólnouczelnianą. Początkowo w jego skład wchodziła Aula Leopoldyńska, a od 1997 r. także dawna sala muzyczna Oratorium Marianum.

W 2000 roku udostępniono zwiedzającym Wieżę Matematyczną, a w 2002 roku urządzono stałą wystawę w Sali im. Romana Longchamps de Bérier. W 2011 roku ekspozycję powiększono o drugą salę – im. Stefana Banacha – oraz przylegający do niej korytarz; trzecia sala, Pod Filarem, służy wystawom czasowym.

Wśród dwunastu muzeów uczelnianych we Wrocławiu sześć należy do Uniwersytetu Wrocławskiego. Muzeum w jego głównym gmachu udostępnia zwiedzającym kilka różnych przestrzeni i atrakcji.

Oratorium Marianum zawdzięcza swoją nazwę łacińskiemu określeniu „kaplica maryjna”. W czasach jezuickich studenci rozpoczynali w nim dzień od mszy, a dekoracje sali nawiązują do kultu maryjnego: sklepienie zdobią freski ze scenami z życia Marii, zaś na ścianach znajdują się inskrypcje odwołujące się do Litanii do Najświętszej Marii Panny.

Budowa Oratorium nie przebiegała bez problemów. Pierwsze prace zakończyły się katastrofą budowlaną w 1731 roku, a sala uzyskała obecną wielkość dopiero po zmianie koncepcji architektonicznej.

Oratorium krótko służyło pierwotnej funkcji. W 1741 r., po wkroczeniu wojsk pruskich do Wrocławia, budynek dzisiejszego uniwersytetu zamieniono na szpital, a salę wykorzystywano jako stajnię i magazyn. Mimo to jej malarska i rzeźbiarska dekoracja przetrwała ten okres.

W 1810 r., po sekularyzacji majątków kościelnych i połączeniu wrocławskiej Leopoldiny z frankfurcką Viadriną, Oratorium otrzymało świeckie przeznaczenie i stało się Salą Muzyczną Uniwersytetu Wrocławskiego. W miejscu ołtarza ustawiono organy, dawne prezbiterium zamieniono w podium dla muzyków, a pozostałą część sali przeznaczono dla publiczności.

Dzięki dobrym walorom akustycznym Oratorium należało do znanych sal koncertowych Wrocławia w XIX i na początku XX w. Występowali tu m.in. muzycy Karol Lipiński, Hector Berlioz, Ferenc Liszt, Eduard Grieg, Henryk Wieniawski, Niccolo Paganini i Artur Rubinstein.

W 1881 r. w sali miało miejsce prawykonanie „Uwertury Akademickiej” Johannesa Brahmsa, skomponowanej dwa lata wcześniej z okazji przyznania kompozytorowi tytułu doktora honoris causa Uniwersytetu Wrocławskiego. Brahms wykorzystał w utworze motyw średniowiecznej pieśni studenckiej „Gaudeamus Igitur”, czyli „Radujmy się więc”; hymn ten rozbrzmiewa na wrocławskim Rynku 1 października, z okazji rozpoczęcia nowego roku akademickiego.

Oratorium zostało poważnie zniszczone podczas bombardowań wiosną 1945 r. Pocisk zburzył wszystkie kondygnacje środkowej części budynku Uniwersytetu i zniszczył sklepienie sali; zachowało się około 15 proc. dekoracji ścian. Freski odrestaurowano w 2014 r., przywracając wnętrzu pełny blask po niemal 70 latach.

Aula Leopoldyńska jest największą i najbardziej reprezentacyjną częścią głównego gmachu Uniwersytetu. To cenny, unikatowy zabytek świeckiego późnego baroku, wzniesiony w latach 1728–1732 wraz z całym kompleksem uniwersyteckim; nazwano go na cześć cesarza Leopolda I, fundatora Uniwersytetu w 1702 r.

Architektura, rzeźby i malowidła tworzą w Auli spójną kompozycję, podzieloną na podium, audytorium i emporę muzyczną wspartą na filarach. Wnętrze zachowało oryginalne barokowe wyposażenie: na podium stoją dwa rzędy stall zdobionych orłami i girlandami, przed nimi znajduje się katedra, a po bokach sali – loże profesorskie. Ławy audytorium, ustawione niżej, tworzą dwa rzędy z przejściem pośrodku.

W 1997 r. z Auli skradziono osiem XVIII-wiecznych obrazów olejnych przedstawiających osoby szczególnie zasłużone dla Akademii Leopoldyńskiej i zakonu jezuitów. Sześciu obrazów nie odnaleziono; była to jedna z najbardziej zuchwałych kradzieży dzieł sztuki w powojennej Polsce.

W centrum dekoracji nad podium znajduje się postać cesarza Leopolda I na tronie, w zbroi i z atrybutami władzy. Po bokach sali stoją posągi jego synów: Józefa I po stronie południowej i Karola VI po północnej. Iluzjonistyczne malowidło nad podium przedstawia oddanie Uniwersytetu pod opiekę Matki Boskiej, nad audytorium – apoteozę Mądrości Boskiej, a nad emporą muzyczną – apoteozę Mądrości Ziemskiej, uosabianej przez tronującą Silesię.

Aula Leopoldyńska i Oratorium Marianum pełnią także funkcje akademickie. Podczas odbywających się w nich wydarzeń i uroczystości dostęp zwiedzających do tych sal jest ograniczony.

Muzeum prezentuje również wystawę stałą poświęconą historii nauki i nauczania na Uniwersytecie Wrocławskim od 1702 r. Znajdują się na niej m.in. berła rektorskie i berło wydziału teologicznego, wykonane w 1702 r. przez wrocławskich złotników dla Leopoldiny.

Do zbiorów należy także strój rektorski: czerwona aksamitna toga z haftowanym wzorem neobarokowym oraz uzupełniający ją secesyjny, pozłacany łańcuch rektorski wykonany przez wrocławskiego złotnika. Strój i łańcuch ufundowano w 1911 r. z okazji stulecia Uniwersytetu.

Wśród przyrządów astronomicznych można zobaczyć astrolabium z XV w., globus nieba z XVI w., zegar słoneczny typu „Dieppe” z XVII w. oraz cyrkiel Galileusza z 1665 r. Muzeum ma również kolekcję zabytków archeologicznych, której początki sięgają XIX w.; są wśród nich antyczne detale architektoniczne z oryginalną polichromią, ceramika oraz liczne gipsowe odlewy wykorzystywane w dydaktyce. Niektóre zabytki datowane są nawet na IV i III w. p.n.e.

Ekspozycja opowiada również o dziejach Uniwersytetu i kształtowaniu się jego obecnej struktury. Przedstawia związane z uczelnią wybitne postacie, w tym noblistów i inne szczególnie zasłużone osoby.

Wieża Matematyczna mieściła dawniej Obserwatorium Astronomiczne, urządzone pod koniec XVIII w. Założył je w 1791 r. eksjezuita Longinus Anton Lorenz Jungnitz, profesor wrocławskiej Leopoldiny, przyrodnik, fizyk i astronom.

W sali ekspozycyjnej na kondygnacji poniżej tarasu prezentowana jest kolekcja zegarów słonecznych. Znajduje się tam również gnomon z linią południkową zachowaną w posadzce: ma ona 15,4 m długości i 29 cm szerokości, a tworzą ją trzy pasma marmurowych płytek wpuszczonych 5 cm poniżej podłogi i przykrywanych dębowymi płytkami. To jedyny taki zabytek w Polsce.

Nazwa Wieży Matematycznej może być myląca. Wieżę Astronomiczną planowano w niezrealizowanym wschodnim skrzydle Uniwersytetu; obecna wieża jest jedyną z trzech planowanych. Najwyższa, środkowa wieża, nazywana „Dzwonów”, miała stanąć nad Bramą Cesarską.

Wieżę wieńczy latarnia z ozdobną sferą armilarną, a na wysokości 42 metrów znajduje się taras widokowy, oferujący panoramę Wrocławia. To jeden z najlepszych punktów widokowych miasta.

W ramach biletu zwiedzający uzyskują dostęp do wyboru do dwóch–czterech atrakcji: trzech sal wystawowych na parterze, pomieszczeń Wieży Matematycznej wraz z tarasem, Oratorium Marianum lub Auli Leopoldyńskiej. Na pierwsze piętro, gdzie znajduje się Aula, można wjechać windą przy wejściu do budynku od strony kościoła. Ekspozycja w Wieży Matematycznej wraz z tarasem nie jest dostępna dla osób z niepełnosprawnością ruchową. Szczegóły zwiedzania można znaleźć na stronie Muzeum Uniwersytetu Wrocławskiego; ulotkę opisującą wszystkie dwanaście muzeów uczelnianych można pobrać na stronie Visit Wrocław.

_{Źródło: Urząd Miejski Wrocławia}